Handleiding over lymfoedeem: behandeling met manuele lymfedrainage
Wat is lymfoedeem?
Lymfoedeem is een aandoening van het lymfestelsel die leidt tot een ophoping van lymfevocht in het weefsel, waardoor een ledemaat opzwelt.
Deze ophoping ontstaat doordat het lymfestelsel de vloeistof die normaal gesproken door de lymfevaten stroomt, niet goed kan afvoeren.
Lymfoedeem is een chronische aandoening, wat betekent dat het niet definitief te genezen is, maar wel onder controle kan worden gehouden met de juiste behandeling.
Bij een juiste behandeling kunnen veel mensen de omvang van hun penis op peil houden en hun levenskwaliteit verbeteren.
Hoe weet je of je lymfoedeem hebt?
Lymfoedeem uit zich meestal in een geleidelijke toename van het volume van een ledemaat, meestal een arm of een been.
Enkele symptomen die kunnen wijzen op lymfoedeem zijn:
- een zwaar gevoel in het geslachtsdeel
- grotere omvang aan de andere kant van het lichaam
- kleding- of sieradenmerken die voorheen niet werden vermeld
- een trekkerig gevoel op de huid
- moeite met het bewegen van het ledemaat
Bij mensen die een oncologische ingreep hebben ondergaan, met name bij borstkanker, is het belangrijk om op deze symptomen te letten.
Bij het minste vermoeden kan een onderzoek door een gespecialiseerde fysiotherapeut het probleem opsporen, zodat de behandeling zo snel mogelijk kan worden gestart.
De meest voorkomende vormen van lymfoedeem
In de praktijk komen meestal drie soorten lymfoedeem voor.
Secundair lymfoedeem na borstkanker
Dit is een van de meest voorkomende gevallen.
Het kan optreden na operaties of behandelingen waarbij lymfeklieren zijn verwijderd of aangetast.
In deze gevallen treedt het meestal op in de arm aan de kant waar de ingreep heeft plaatsgevonden.
Lymfoedeem van de onderste ledematen
Het komt ook relatief vaak voor en kan optreden na operaties, trauma’s of aandoeningen van het lymfestelsel.
In dit geval treft het één of beide benen.
Primair lymfoedeem
Het komt minder vaak voor en ontstaat door een afwijking in de ontwikkeling van het lymfestelsel.
Het treft meestal de onderste ledematen en kan op verschillende leeftijden optreden.
Welke symptomen veroorzaakt lymfoedeem?
De symptomen kunnen per persoon verschillen, maar de meest voorkomende zijn:
- vergroting van de penis
- zwaar gevoel
- spanning in de huid
- moeite met het bewegen van het ledemaat
- veranderingen in de huidtextuur
In het beginstadium kan het oedeem gedurende de dag komen en gaan, maar als het niet wordt behandeld, kan het blijvend worden.
Hoe wordt lymfoedeem behandeld?
De meest toegepaste fysiotherapeutische behandeling is de complexe decongestieve therapie.
Deze behandeling combineert verschillende technieken die samenwerken om het volume van het lid te verminderen en de werking van het lymfestelsel te verbeteren.
De belangrijkste pijlers van de behandeling zijn:
- manuele lymfedrainage
- meerlaags verband
- compressiekleding
- therapeutische oefening
Manuele lymfedrainage
Manuele lymfedrainage is een zachte techniek die de doorstroming van de lymfe door de lymfevaten stimuleert.
Door middel van zeer nauwkeurige bewegingen wordt de lymfestroom naar gebieden gestimuleerd waar het lymfestelsel deze beter kan verwerken.
Het doel is het oedeem te verminderen en de lymfecirculatie te verbeteren.
Meerlaags verband
Tijdens de intensieve fase van de behandeling worden meerlaagse verbanden gebruikt.
Dit soort verband wordt na de lymfedrainage aangebracht en helpt het volume op peil te houden.
In de beginfase wordt dit meestal altijd na de drainage, omdat dit de effectiviteit van de behandeling aanzienlijk verbetert.
Zodra het volume van het lid stabiel is, kan het verband minder vaak worden gebruikt of worden vervangen door compressiekleding.
Compressiekousen of -mouwen
Compressiekleding vormt een essentieel onderdeel van de behandeling.
Ze worden gebruikt om de tijdens de intensieve fase behaalde resultaten te behouden en te voorkomen dat het oedeem weer toeneemt.
Over het algemeen wordt het gebruik van compressiekousen of -mouwen aanbevolen wanneer het volume van het ledemaat ongeveer 20 % ten opzichte van het andere lid.
Het concrete gebruik hangt af van het individuele geval en het herstel van de patiënt.
Hoe lang duurt de behandeling van lymfoedeem?
De behandeling bestaat meestal uit twee fasen.
Intensieve fase
In deze fase is het doel om het volume van het lid te verminderen.
Gedurende deze periode worden er regelmatig sessies met manuele lymfedrainage uitgevoerd, in combinatie met meerlaagse bandages.
Onderhoudsfase
Zodra het volume stabiel is, richt de behandeling zich op het behoud van de resultaten.
In deze fase worden meestal compressiekleding en drainagebehandelingen met grotere tussenpozen toegepast.
Mag je sporten als je lymfoedeem hebt?
Ja, en dat is zelfs aan te raden.
Therapeutische oefeningen helpen de werking van het lymfestelsel te verbeteren en bevorderen de lymfecirculatie.
De oefening moet wel geleidelijk en onder begeleiding, vooral wanneer het lymfoedeem zich in een actieve fase bevindt.
Veelvoorkomende fouten bij de behandeling van lymfoedeem
Een van de meest voorkomende problemen is dat mensen de behandeling staken zodra de symptomen verbeteren.
Lymfoedeem is een chronische aandoening die een voortdurende behandeling vereist.
Andere veelvoorkomende fouten zijn:
- Draag geen compressiekleding
- stoppen met de therapeutische oefeningen
- te lang wachten voordat je advies inwint
Wanneer moet je naar een gespecialiseerde fysiotherapeut gaan?
Het is raadzaam om fysiotherapie te volgen wanneer het volgende wordt vastgesteld:
- zwelling in een ledemaat
- een aanhoudend zwaar gevoel
- veranderingen aan de huid
- een voorgeschiedenis van chirurgie of kankerbehandeling
Door een vroege diagnose kan de behandeling worden gestart voordat het oedeem moeilijker onder controle te houden wordt.
Behandeling van lymfoedeem
Als je vragen hebt over lymfoedeem of vermoedt dat je het hebt, kan een individuele beoordeling helpen om elk geval apart te bekijken en de meest geschikte behandeling te bepalen.
